माओवादीले चन्द्र-सूर्यअंकित राष्ट्रिय झन्डा फेर्ने विवादास्पद प्रस्ताव अघि सारेर नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ । उसको प्रस्तावमा राष्ट्रिय जनमोर्चा र दलित जनजाति पार्टीले समर्थन गर्दै झन्डा फेर्ने पक्षमा उभिएका छन् । बुधबार संवैधानिक समितिअन्तर्गतको उपसमितिमा भएको छलफलमा कांग्रेस, एमाले, नेमकिपालगायतका दलले भने झन्डा फेर्ने प्रस्तावको कडा आलोचना गर्दै कुनै पनि सर्तमा फेर्न नहुने तर्क गरेका छन् । विश्वमानचित्रमा नेपालीको अस्तित्व र पहिचानसँग जोडिएको राष्ट्रिय झन्डालाई पछिल्लो बहससँगै विवादमा तानिएको छ ।

माओवादीलगायतका दलले हालको झन्डा राजतन्त्रको मान्यतामा निर्माण भएकाले फेर्नुपर्ने दाबी गरेका हुन् । चन्द्रवंशी र सूर्यवंशी राजाहरूको अवधारणामा बनेको थप दाबी गर्दै उनीहरूले समानुपातिक र समावेशीको झल्को दिने नयाँ राष्ट्रिय झन्डा निर्माण गर्नुपर्ने प्रस्ताव ल्याएका छन् । कांग्रेस-एमालेलगायतका दलले भने यसको प्रतिवाद गर्दै चन्द्र-सूर्यको अर्थ राजतन्त्रको प्रतीक नभएको बरु यसको अर्थ अटल भएको तर्क गरेका छन् । नेपाली झन्डा विश्वका अन्य मुलुकका झन्डाको तुलनामा फरक खालको पहिचान बोकेको हुनाले फेर्न आवश्यक नभएको तर्क यी दलले गरेका छन् ।

विवाद र बहस लोकतान्त्रिक परिपाटीको विशेषता हो । यस्तो पद्धतिमा जुनकुनै विषयमा बहस हुनसक्छ । तसर्थ माओवादीलगायतका दलको झन्डा फेर्ने प्रस्तावलाई अत्यन्तै नकारात्मक रूपमा लिइहाल्नुपर्छ भन्ने छैन । तर आफ्नो पहिचान र गौरवसँग जोडिएको राष्ट्रिय प्रतीकलाई सस्तो विवादको विषय बनाउनु कुनै सर्तमा विवेकसम्मत हुनसक्दैन । यसकारण आफ्नो मुलुक र सार्वभौमसत्तासँग गाँसिएको झन्डालाई विवादमा तान्ने उक्त प्रस्ताव आपत्तिजनक, अनावश्यक र अनुपयुक्त छ । झन्डा मुलुकको शिर हो, प्रतिष्ठा हो । यसलाई विवादको विषय बनाउनुलाई सकारात्मक मान्न सकिँदैन ।

इतिहासविद्हरूले नेपाली झन्डाको आ-आफ्नै ढंगले व्याख्या गरेका छन् । केही अघिसम्म राजतन्त्रात्मक मुलकका रूपमा रहेको नेपालको झन्डालाई कसै कसैले त्यससँग जोडेर अथ्र्याएका छन् । तर विश्वका अन्य देशहरूको भन्दा विशिष्ट आकार भएको नेपाली झन्डा राजा-महाराजाहरूको नभएर नेपाली जनताको प्रतीक हो । यो नेपाली पहिचान र गौरवको प्रतीक हो । दुईवटा त्रिकोण आकारभित्र चन्द्र-सूर्यअंकित यो झन्डाको किनारमा नीलो रंगको घेरा छ । उक्त नीलो रंग शान्तिको प्रतीक हो भने दुईवटा त्रिकोणको अर्थ अटल हिमालहरू हुन् । कसै-कसैले यी दुईवटा त्रिकोणलाई हिन्दु धर्म र बुद्ध धर्म भनेर अथ्र्याएका छन् । त्यस्तै यसलाई नेपाली पेगोडा शैलीसँग पनि दाँजिएको पाइन्छ । झन्डामा भएको रातो रंगको अर्थ नेपाली वीरताको गाथा हो भने रातो नेपाली राष्ट्रिय रंग पनि हो । यस्तो विशिष्ट अर्थ भएको झन्डालाई त्यसकारण अवमूल्यन हुनेगरी विवादित बनाइनु न्यायसंगत होइन ।

२ सय ३८ वर्षे इतिहास बोकेको राजतन्त्रको समाप्तिसँगै मुलुक गणतन्त्रात्मक शासन पद्धतिसहितको नयाँ नेपाल निर्माणको ऐतिहासिक अभियानमा छ । यसक्रममा राजतन्त्र र निरंकुशताका अवशेषलाई निश्चित रूपमा फेर्दै अघि बढ्नुपर्छ । राष्ट्रियगानमा राजतन्त्रको अनावश्यक बखान थियो । सबैले महसुस गरेपछि सम्पूर्ण नेपालीको भावना बोकेको नयाँ राष्ट्रियगान लेखियो । सरकारको चिह्नमा राजतन्त्र झल्किन्थ्यो । त्यसमा परिवर्तन भइसकेको छ । तर राष्ट्रिय झन्डा नेपाली जनताको गौरवगाथाको परिचायक हो । संसारको कुनै पनि कुनामा यो फहराउँदा मिल्काइएको राजतन्त्र फहराएको कसैले ठान्दैन, नेपाल फहराएको अनुभूति हुन्छ । तसर्थ, माओवादीलगायतका प्रस्ताव राख्ने दलहरूले यसलाई सोच त्याग्दै आफ्नो गौरवलाई विवादित बनाउनुहुँदैन । राष्ट्रिय झन्डा विवादमुक्त हुनुपर्छ । यो दलीय आग्रहभन्दा सधै माथि हुन्छ, राख्नुपर्छ ।

आश्विन २/२०६६
सम्पादकीय
कान्तिपुर दैनिक